Pregón da Festa da Pataca de Coristanco, 18 de setembro de 2016

Benvida a esta XXXVI edición da Festa da Pataca!

Resulta para min inviábel comezar este pregón sen facer pé na memoria da miña vida entre vós ao longo dos últimos anos, pois é este, e non outro, o argumento principal que explica a honra que me concededes con este convite a participar deste voso novo día grande do ano.

Nacía o 1 de setembro de 1999 unha relación entre o pobo coristanqués e eu propia que está a piques de cumprir a maioría de idade e que anticipa a madurez da nosa convivencia, un tempo en que non houbo outro topónimo tan presente na miña vida persoal e profesional nin na nosa casa como o de Coristanco.

Quixo o destino profesional que a miña vinculación bergantiñá avanzase o seu ciclo en espiral até aquí, á vosa casa, que sempre sentín acolledoramente próxima, logo de se ter iniciado coa miña ascendencia materna larachesa. Quixo tamén o destino reencontrarme co medio rural, en que me recoñezo naquela primeira infancia e adolescencia a cabalo quilométrico de fin de semana entre A Laracha e Meirama.

Lembro un medio rural vivo, útil e, por tanto, necesario para as persoas que o traballaban, que iniciaban e remataban nel o ciclo vital. Un medio rural onde as persoas vivían cara á terra, nunca de costas á terra. E así o reivindico para hoxe e para mañá, para o futuro de quen decida optar por este camiño tan digno, que nace e medra labrado nas mans do traballo, individual e colectivo.

Confésovos que ano tras ano observo atenta, desde a ventá do departamento de lingua e literatura galega e desde os corredores do instituto que comunican as aulas, a evolución do puntual ciclo da terra nas vosas leiras, coa súa natural mudanza de cores anunciada polo trafego humano e a imprescindíbel maquinaria colaboradora. O millo e, sobre todo, a pataca son o meu almanaque visual ao longo do ano.

Estas imaxes en proceso activo, dinámico e cíclico fixéronme concluír que o meu traballo é moi parecido ao voso.

Cada curso é un reto en que volcarmos esforzo e entrega ao coidado do mellor resultado posíbel para a delicada materia prima coa que traballamos. Fresamos e aramos os nosos territorios, con ferramentas diferentes, á procura de semellantes obxectivos de produción positiva nos nosos terreos de plantación; abrimos sucos que permitan renacer a materia viva; regamos, aboamos periodicamente co principal alimento da vida e sachamos para desterrar torpes e inorportunas malas herbas que freen ou anulen o noso proceso sementador. Porque se a colleita final é ben lograda, gañamos todos. E se non o é, tamén perdemos todos. Sigue lendo

Publicado en Actos públicos, Creación propia | Etiquetado , , , , , | Deixa un comentario

“O ciclo da terra é o da vida”, entrevista

Entrevista con motivo da Festa da Pataca de Coristanco de 2016, publicada na edición de Carballo de La Voz de Galicia o 17 de setembro.

14316803_10206649658787993_4526081460673736225_n-1-0

Publicado en Entrevistas | Etiquetado , | Deixa un comentario

O mentir pide memoria

Artigo publicado no formato dixital de Sermos Galiza o 10 de setembro de 2016. A versión orixinal pode lerse aquí.

Hai pouco preguntábanme como facía para sacar tempo para a escrita. A única resposta posíbel era dicir a verdade. Se era quen de lle dedicar tempo a labores da casa das que non gusto nada ou moi pouco, como non ía conseguir roubar tempos interrumpidos (como agora mesmo estou a pór en práctica, por certo) para a expresión escrita e o intercambio comunicativo lector?

Unha desas tarefas das que non gusto especialmente é desprazarme a subministrar (permítanme empregar esta palabra aprendida do meu avó paterno) para prover as lacenas da cociña e a neveira das rutinas alimentarias familiares.

Os lugares escollidos para o aprovisionamento son sempre as pequenas tendas de comestíbeis ou algún supermercado de barrio, pois pensar en me pasear por esas interminábeis restras expositivas de obxectos pseudoalimentarios ou cando menos innecesarios e, polo tanto, prescindínbeis da nosa dieta, que nos ofrecen as sempre impersoais grandes superficies comerciais, confírmame na idea de que, aínda que o refrán diga que o tempo o dá Deus de balde, non é preciso sermos tan xenerosas.

Con este pensamento encamíñome a facer a compra para os vindeiros días en que o traballo profesional remunerado (concepto incompatíbel cos trafegos domésticos) non deixará moito tempo libre para estas ordenanzas do fogar e comezo a peregrinación polo primeiro corredor.

E así imos enchendo a cesta da compra:

Fariña (1 kg): 3,72 euros

Pan relado (300 gr.): 2,94

Galletas (220 gr.): 3,56

Macarróns (500 gr.): 2,85

Espaguettis (500 gr.): 2,85

Biscoitos (200 gr.): 3,05

Pan torrado (250 gr.): 5,39

Cereais chocolate (250 gr.): 3,99

Pan de molde (240 gr.): 3,65 Sigue lendo

Publicado en As miñas opinións nos medios | Etiquetado , , , , | Deixa un comentario

Participación en A lectura, unha chave de futuro

Recentemente a Xunta de Galicia publicou a guía dixital A lectura, unha chave de futuro, onde foi recollida esta entrevista. Agradecida por contar coa miña opinión!

Mercedes Queixas

Publicado en Ensino, Entrevistas | Etiquetado , | Deixa un comentario

Guitiriz: presentación de Labrego con algo de poeta, o sábado 10 de setembro

14102546_970133576442004_553727431687442907_n

Publicado en Actos públicos | Etiquetado , , , , , , , , , , | Deixa un comentario

Paréntese do agosto que volve

Volve13988615_10206430107819356_1683969647_n a miña paréntese festiva familiar materna do 15 de agosto e no especial das festas que edita La Voz de Galicia convidáronme a escribir lembrando. Nai xa o ten encartado para a artesa do seu arquivo filial. Os pregues do tempo nas palabras. Nai.

Emoción, esa é a palabra que concreta o conxunto de sensacións e vivencias que a lembranza fai renacer nas vésperas de cada 15 de agosto.

Unha emoción infantil que soñaba coa chegada das atraccións á contorna da praza do empalme, sempre en agarda por aquela novidade mecánica que só había caducar con outra sorpresa no ano seguinte, e medraba sen parar desde aquel primeiro minuto en que as luces de cores coroaban a praza, ao tempo que estrelaban o ceo da Avenida de Fisterra, columna vertebral da vila, nunha ilusión alcanzábel aos ollos da veciñanza e dos convidados durante catro días de festa culinaria familiar diúrna, prorrogada contra a noitiña no feliz baile da mecha infantil.

Unha emoción que terciou en desinhibidas expectativas propias da adolescencia arroupadas con ansias pendentes de descubrir. Poñer a punto a roupa de estrea para a festa, combinar plans de encontro coas amizades, negociar horarios de retorno á casa na habitual porfía familiar negociadora coas agullas do reloxo até conseguir ficar á desfeita do baile, facilitar a conversa cos convidados para ir arrecadando o capital preciso para os gastos da ocasión e prever a resposta á pregunta que a noite ensaiaba para o contacto secreto dos corpos:

Bailas?

Toda a emoción previa iniciaba o seu camiño no latexo do corazón en alerta co estoupido da primeira bomba de palenque na primeiriña hora da mañá do 15 de agosto, a proba inauguradora irrefutábel da festa, que se renovaría en ducias de ocasións marcando os tempos ao destronado reloxo de horario rutineiro.

As bombas da saída da misa repinicaban facendo eco da fortaleza da casa veciña responsábel da función, nun preludio sonoro da sesión vermú en que as músicas e as voces do pasodobre ou do merengue convidaban o rebumbio interxeracional nun contorno de sorrisos alegres afanados no necesario ensaio para a noite que, aos ollos de nena, semellaba non ter fin, mais, aos da adolescente e moza, parecían roubarlle minutos ou horas a medida que avanzaban os días da festa.

Días de festa en sesión continua e despreocupada que, no entanto, implicaban un esforzo engadido nas mans do traballo da casa da avoa Mercedes, sempre atenta ao trafegar incansábel de xente no mostrador da carnicería e anfitrioa animosa e afectiva da xuntanza familiar no comedor de castiñeiro, onde hoxe é inevitábel contar ausencias que levedan as lembranzas familiares ao redor dos arrecendos dos xantares que abrazaban as ceas, arrolados no cruce de conversas intermitentemente interrompidas polas corenta cantadas cabalo á mesa.

O tempo vaise, mais tamén volta a nós como unha paréntese reincidente, felizmente, á nosa memoria individual e familiar cada 15 de agosto para nos lembrar quen somos e que pasos transitamos canda os nosos para volvermos, en fin, á emoción do que fomos.

Publicado en As miñas opinións nos medios | Etiquetado , | Deixa un comentario

Vídeo sobre Cultura en Irmandade‬ e Libros en Irmandade

FunFoto vídeo Mercedes Queixas convidada pola Deputación da Coruña para compartir que significa para min a ‪#‎CulturaenIrmandade‬ e os ‪#‎LibrosenIrmandade‬ en formato de vídeo.

Agradezo moito o interese pola miña opinión, ao tempo que vos convido a ver o resultado aquí.

Publicado en Audiovisual, Entrevistas | Etiquetado , , | Deixa un comentario

Todo o que queda é o amor

ArtigoAgustín Fernández Paz publicado na versión dixital do Sermos Galiza o 13 de xullo. A versión orixinal pode verse aquí.

“Escribo hoxe cunha estraña e tensa friaxe nos dedos sabendo, benquerido Agustín, que será este o primeiro monólogo co que debo aprender a medir un novo tempo gobernado pola túa ausencia física en calquera encontro agardado, polo non recepción dun novo correo en negriña na caixa de entrada ou dun novo bocado na conversa de whatsapp detida xa para sempre e que remata cun teu “Apertas para os catro”. Tampouco o 986 … … me volverá a túa voz afábel, a túa conversa amena, locuaz, serena, cómplice, animosa, alentadora, observadora e criticamente analítica ante tantas preocupacións e ansias compartidas.

Deberemos aprender a administrar o silencio, sempre xa a estrañar a resposta aos nosos interrogantes. Que pensaría Agustín? Como respondería Agustín?

Mais a palabra de Agustín Fernández Paz ficou sementada en máis de 60 obras literarias, nomeadamente de narrativa infantil e xuvenil, mais tamén como pioneiro pensador e analista ao redor da imprescindíbel dinamización e animación á lectura ou como vertebrador de referenciais propostas e proxectos de normalización e planificación lingüística no ensino, que tanta luz deitaron nas nosas aprendizaxes até o 2010, en que as sombras oficiais pairaron arteiramente para involucionaren o necesario proceso de normalización do galego.

A túa voz afouta e insubornábel, inquebrantábel militante na ética, galego comprometido cos valores humanos universais, escritor consciente da súa centralidade no mundo desde Vilalba, Vigo e a Galiza toda, mestre das novas xeracións de escritoras e escritores, defensor da práctica real do consenso, amigo sempre xeneroso, fica en nós a través da túa práctica exemplar recollida nunha entrega á escrita que rachou os marcos invisibilizadores da literatura infantoxuvenil galega, como un xénero literario maior, vestido de gala.

Velaquí o reto persoal alcanzado: converter, a contrafío, en realidade visíbel, tanxíbel e veraz unha literatura infantoxuvenil propia, contada para o mundo en galego, contada desde nós, mais con vocación de universalidade.

Porque ti, amigo benquerido e admirado mestre, arrombaches a diglosia errática e paralizante e aceptaches, sen prexuízos, a lingua propia, o galego, para nos guiares por multitude de viaxes reais e imaxinarias, itinerarios trazados en presente, pasado e futuro, da man de personaxes novos e adultos, mesmo daquelas que semellan non existiren.

Na obra narrativa de Agustín, unha sensibilidade exquisita provocou que as mulleres, as mozas e as nenas tamén se convertesen en personaxes activas e heroínas desenmascadoras merecentes do primeiro plano do relato, nunha evidente aposta metonímica pola agardada igualdade tamén de xénero na que acreditabas.

O escritor máis lido, recoñecido e querido polo lectorado, traducido a linguas próximas e afastadas de nós, gráfica, cultural e xeograficamente, que moi pronto chegará aos 100.000 exemplares vendidos da súa obra Cartas de inverno e será celebrado cunha edición especial pola Editorial Xerais, tense convertido para as profesionais da docencia nun referente do proceso de formación lectora das novas xeracións.

O escritor máis premiado, dentro e fóra do país, actual candidato ao Premio Nobel, a instancias da AELG, nunca cedeu ao seu natural centro de gravidade espazotemporal e o humanismo, a dignidade e certa modesta humildade, que apenas acae naturalmente ás máis grandes persoas, sempre bailada nos acordes dun sorriso sincero e de expresións retranqueiras, presidiron as formas e os xestos dunha personalidade coherente e de convicción asentada nuns sólidos principios morais que nos contaxiaba.

Por tanto e por todo te queriamos e admirabamos. Cada unha de nós estrañarate desde unha ou varias facetas do teu universo persoal e creativo, cada unha de nós medirá a quilométrica ausencia debullando os fíos da memoria aprendida canda ti e ao teu paso.

Ficamos tocas sen esa man amiga que nos axudaba a mediar na descuberta da lectura á infancia e á mocidade. Ficamos orfas sen as túas palabras de ánimo resistente e sempre construtivo ante o declive da nosa lingua amparado con rango de legalidade oficial.

O loito pola perda dun grande escritor de noso ha procurar o alivio na lectura das túas páxinas, ao tomaren as nosas mans as palabras de Sara, Branca, Beatriz, Marta, Daniela, Alba, Zeralda, Brenda, Diana, Clara, Khoedi, Raquel e de tantos outros ecos nados de ti para nós.

Visitaremos o noso álbum de lembranzas persoais, esa necesaria aperta das palabras que agroman para trascender e confirmar a honra da túa compaña amiga.

Deica a próxima parada de reencontro, meu admirado amigo e profesor!

Grazas por estares sempre tan perto para nos aprenderes que todo o que queda é o amor!

Publicado en As miñas opinións nos medios | Etiquetado , | Deixa un comentario

Entrevista no Zig-zag da Televisión de Galicia sobre De pergamiños, follas voandeiras e libros ao .gal

EntrevistaMercedes Queixas De pergamiños... realizada para o programa Zig-zag da Televisión de Galicia, publicada o 13 de xuño na web da TVG:

De pergamiños, follas voandeiras e libros ao.gal. Este é o título que Mercedes Queixas escolleu para o seu novo ensaio, que subtitula “Breve historia da literatura galega”. Esta obra tenta explicar o proceso literario en relación co tempo no que se produce e recoñecer as voces silenciadas por prexuízos históricos.”

A entrevista pode verse aquí.

Publicado en As miñas opinións nos medios, Entrevistas | Etiquetado , , | Comentarios desactivados en Entrevista no Zig-zag da Televisión de Galicia sobre De pergamiños, follas voandeiras e libros ao .gal

“Eu son Manuel María, labrego con algo de poeta”

Texto publicado na versión en papel do semanario Sermos Galiza que saiu á rúa o 9 de xuño de 2016. Foi recollido tamén na Editorial Galaxia:

A multicelebración da festa da palabra que espellou o Día das Letras Galegas de 2016, asemade efeméride anual de lembranza común das Irmandades da Fala e de Castelao, antecedentes referenciais simbólicos na construción de Manuel María, veu ratificar e renovar a actualidade do círculo de afectos entre o Home-Poeta e o pobo galego.

O epicentro do 17 de maio recolleu a sucesión de ondas expansivas que a sociedade promoveu para convocar a memoria literaria e vital de Manuel María, amplificado na boca do pobo que tanto amou.

O impecábel labor da Fundación Manuel María de Estudos Galegos mantivo vivo o legado do autor na Casa de Hortas natal desde a perda física e continuará a ser a xanela que nos abra a un novo día de descuberta primeiriza ou de reencontro procurado co universo de Manuel María, co autor dunha das obras de maior entidade da segunda metade do século XX; co erudito, home de letras e artes, que procura a adaptación do seu discurso a todos os públicos, facendo transitar, para concluír no horizonte da lectura, a madurez e a infancia, a función referencial e didáctica, a ética e a estética.

O tempo creativo de Manuel María prolóngase ao longo de cincuenta e catro anos, entre 1950 e 2004. Neste medio século cumprido asina máis dun centro de obras, máis da metade de corte poético, completando o catálogo autorial con obras narrativas, dramatúrxicas, ensaísticas e de prosa xornalística, o que o converte no autor máis prolífico da historia da literatura galega.

OManuel María Mercedes Queixas completo portada conxunto desta monumental obra, así como a implicación social e política nos seus diferentes ciclos vitais, converten a Manuel María nun referente intelectual galego da segunda metade do século XX.

Este novo capítulo biográfico de oportunidade para o reencontro con Manuel María, coa perspectiva do tempo transcorrido e a responsabilidade de dalo a coñecer ás novas xeracións, actualiza a necesidade da súa lectura, análise e interpretación, máis aló de preconceptos extraliterarios que tentaron velalo en opcións literarias simplificadoras.

A polivalencia de temas, rexistros, estéticas e destinatarios debuxan neste incomparábel corpus literario unha fraga autóctona onde sedimentaron as palabras como petróglifos, pois nel o autor radiografía o pulso da escrita contra a morte do individuo, mais tamén do colectivo, en tempo e espazo que o autor presentía en retroceso, a esmorecer na cartografía da biodiversidade global, desde a Casa de Hortas até a Galiza toda.

A autenticidade da obra do poeta, do escritor, reside na aproximación á rede temática de interese universal como o amor, a morte, a nostalxia, a paisaxe, o intimismo, a metafísica, a relixiosidade, o ecoloxismo, a emigración, o humor, mais tamén no recoñecemento da súa entrega comprometida na defensa incondicional dos valores individuais e colectivos da súa xente, como voz dos silentes e das expatriadas, na dignificación da lingua galega para a súa imprescindíbel normalización e da cultura que nos constrúe con personalidade propia.

O país habita a súa obra, é imposíbel comprender unha sen o outro. Home e poeta ao redor do mesmo centro de gravidade: a Terra. O Ser.

Unha obra literaria que medra en harmónica simbiose cunha actitude vital consecuente e firme nos seus principios nacionalistas galegos, constrúe o relato deste libro, Labrego con algo de poeta. Biografía de Manuel María, que quere ser, de principio a fin, homenaxe agradecida a quen partillou tanto amor á casa, á tribo, ao país, á historia, á cultura, á literatura e á lingua galega.

Publicado en As miñas opinións nos medios, Creación propia | Etiquetado , , , , | Comentarios desactivados en “Eu son Manuel María, labrego con algo de poeta”